فشار باد لاستیک یکی از عوامل مهم در عملکرد خودرو است و میتواند روی مواردی مانند مصرف سوخت، فرمانپذیری، عملکرد ترمزها و حتی طول عمر تایر تأثیر بگذارد. با این حال، کاهش فشار باد لاستیک همیشه بهسادگی قابل تشخیص نیست و ممکن است راننده درگیر مشغلههای روزمره، بررسی منظم تایرها را فراموش کند.
برای جلوگیری از چنین شرایطی، خودروسازان از سامانهای با نام سیستم پایش فشار باد تایر یا Tire Pressure Monitoring System (TPMS) استفاده میکنند. این سیستم بهصورت مستمر وضعیت فشار تایرها را بررسی کرده و در صورت خروج فشار یک یا چند لاستیک از محدوده استاندارد، راننده را از طریق چراغ هشدار یا پیام روی نمایشگر خودرو مطلع میکند.
TPMS چه وظیفهای دارد؟
وظیفه اصلی TPMS، اندازهگیری یا تخمین فشار باد تایرها و شناسایی کاهش غیرعادی فشار است. این سامانه فقط برای تشخیص پنچری کامل طراحی نشده است؛ حتی اگر سوراخ کوچکی در لاستیک ایجاد شود و فشار باد بهتدریج کاهش پیدا کند، سیستم میتواند این تغییر را تشخیص داده و به راننده هشدار دهد.
این ویژگی اهمیت زیادی دارد، زیرا کاهش تدریجی فشار ممکن است در ظاهر قابل تشخیص نباشد، اما در طول زمان میتواند روی ایمنی، مصرف انرژی و عملکرد تایر تأثیر بگذارد.
در استانداردهای ایالات متحده، چراغ هشدار TPMS معمولاً زمانی فعال میشود که فشار یکی از تایرها حدود ۲۵ درصد یا بیشتر از فشار سرد توصیهشده توسط سازنده کمتر شود. البته مقدار دقیق این آستانه بسته به نوع خودرو و بازار عرضه میتواند متفاوت باشد.
انواع سیستم کنترل فشار باد تایر
سیستمهای اولیه TPMS عمدتاً وظیفه هشدار درباره کم شدن فشار باد را بر عهده داشتند، اما فناوری این سامانه در خودروهای جدیدتر پیشرفت کرده است.
در بسیاری از خودروهای امروزی، راننده میتواند اطلاعات مربوط به فشار باد هر چهار لاستیک را بهصورت جداگانه روی کلاستر یا نمایشگر مرکزی مشاهده کند. در برخی مدلها، اطلاعات بیشتری مانند دمای تایر نیز در اختیار راننده قرار میگیرد.
بنابراین TPMS در خودروهای جدید صرفاً یک چراغ هشدار نیست و میتواند اطلاعات دقیقتری درباره وضعیت لاستیکها ارائه کند.
واحدهای اندازهگیری فشار باد تایر
برای نمایش فشار باد لاستیک از واحدهای مختلفی استفاده میشود. آشنایی با این واحدها هنگام تنظیم فشار تایر، استفاده از فشارسنج یا کمپرسور و همچنین بررسی تنظیمات TPMS اهمیت دارد.
PSI
PSI مخفف Pound per Square Inch است و یکی از متداولترین واحدهای سنجش فشار باد تایر محسوب میشود. این واحد در خودروهای آمریکایی و برخی خودروهای وارداتی و مونتاژی کاربرد زیادی دارد.
فشار مناسب تایر در بسیاری از خودروهای سواری معمولاً در محدوده ۳۰ تا ۳۶ PSI قرار دارد، اما مقدار دقیق باید از دفترچه راهنمای خودرو یا برچسب اطلاعات تایر خودرو بررسی شود.
Bar
Bar نیز یکی از واحدهای رایج برای اندازهگیری فشار باد است و در خودروهای اروپایی و بسیاری از تجهیزات مرتبط با تایر مورد استفاده قرار میگیرد.
هر یک بار تقریباً برابر با ۱۴.۵ PSI است. برای درک بهتر میتوان چند تبدیل رایج را اینگونه در نظر گرفت:
- ۲ بار ≈ ۲۹ PSI
- ۲.۲ بار ≈ ۳۲ PSI
- ۲.۵ بار ≈ ۳۶ PSI
kPa
کیلوپاسکال یا kPa یکی دیگر از واحدهای استاندارد فشار است که ممکن است در دفترچه راهنما یا نمایشگر برخی خودروها مشاهده شود.
هر یک بار برابر با ۱۰۰ کیلوپاسکال است. بنابراین فشار ۲.۲ بار تقریباً معادل ۲۲۰ kPa و حدود ۳۲ PSI خواهد بود.
kg/cm²
واحد kg/cm² یا کیلوگرمنیرو بر سانتیمتر مربع بیشتر در فشارسنجهای قدیمیتر و برخی تجهیزات آپاراتی دیده میشود.
هر یک kg/cm² تقریباً برابر با ۱۴.۲ PSI یا ۰.۹۸ بار است. به همین دلیل، مقدار این واحد به بار نزدیک است، اما نباید این دو را کاملاً یکسان در نظر گرفت.
جدول تبدیل تقریبی واحدهای فشار تایر
| PSI | Bar | kPa | kg/cm² |
| ۲۹ PSI | ۲.۰ Bar | ۲۰۰ kPa | ۲.۰۴ kg/cm² |
| ۳۲ PSI | ۲.۲ Bar | ۲۲۰ kPa | ۲.۲۵ kg/cm² |
| ۳۵ PSI | ۲.۴ Bar | ۲۴۰ kPa | ۲.۴۵ kg/cm² |
| ۳۶ PSI | ۲.۵ Bar | ۲۵۰ kPa | ۲.۵۵ kg/cm² |
چرا در هوای سرد چراغ TPMS روشن میشود؟
یکی از شرایطی که ممکن است باعث روشن شدن چراغ TPMS شود، کاهش دمای هوا است. وقتی دمای محیط پایین میآید، فشار هوای داخل تایر نیز کاهش پیدا میکند.
بهطور تقریبی، با کاهش هر ۵ تا ۶ درجه سانتیگراد دمای محیط، فشار باد تایر ممکن است حدود ۱ PSI کاهش پیدا کند.
به همین دلیل ممکن است فشاری که در یک روز گرم کاملاً مناسب بوده، در یک صبح سرد به محدوده هشدار TPMS برسد و چراغ سیستم را روشن کند.
با گرم شدن تایرها در هنگام رانندگی، فشار داخلی آنها افزایش پیدا میکند و ممکن است چراغ هشدار موقتاً خاموش شود. با این حال، خاموش شدن چراغ به معنای برطرف شدن مشکل فشار باد نیست و بهتر است فشار تایر در حالت سرد با فشارسنج بررسی شود.
جمعبندی
سیستم کنترل یا پایش فشار باد تایر، یکی از سامانههای مهم ایمنی در خودروهای امروزی است که میتواند راننده را از کاهش فشار باد لاستیکها مطلع کند. این سیستم علاوه بر کمک به پیشگیری از آسیبهای احتمالی تایر، میتواند از افزایش مصرف سوخت یا انرژی ناشی از کمباد بودن لاستیک نیز جلوگیری کند.
با وجود این، TPMS نباید جایگزین بررسی دستی فشار باد شود. بهتر است راننده، بهخصوص پیش از سفرهای طولانی، فشار هر چهار تایر را با یک فشارسنج مناسب بررسی کرده و آن را با مقدار توصیهشده توسط سازنده مقایسه کند.
در واقع، TPMS یک سیستم هشداردهنده و کمکی است، نه جایگزینی برای بازدید دورهای لاستیکها. ترکیب هشدارهای این سامانه با بررسی منظم فشار باد میتواند نقش مهمی در افزایش ایمنی، بهبود عملکرد خودرو و افزایش عمر تایرها داشته باشد.
